متان که جزء اصلی گاز طبیعی است، گاز نسبتاً رایجی است و به ویژه در صنایع استخراج و پالایش نفت رایج است. همچنین در محل های دفن زباله، معادن زغال سنگ، تأسیسات دامداری و تأسیسات تصفیه فاضلاب یافت می شود. به دلیل شیوع آن، خطری همیشه برای کارگران این صنایع وجود دارد که در معرض گاز متان یا مسمومیت با گاز متان قرار بگیرند.

ویژگی های گاز متان

گاز متان به طور طبیعی یک گاز بی بو و بی رنگ است که آن را به ویژه خطرناک می کند. مانند دی اکسید کربن، این گاز گلخانه ای است که در شرایط جوی معمولی با سرعت تقریباً 2.2 قسمت در میلیون (ppm) نیز با آن مواجه می شود. متانی که برای مقاصد تجاری استفاده می شود معمولاً دارای یک بو کننده اضافه است به طوری که کارگران راهی برای شناسایی تهدید در صورت نشت گاز دارند.

متان همچنین به طور طبیعی در مناطق تالاب از طریق تجزیه بی هوازی مواد حیوانی و گیاهی وجود دارد. بسیار قابل اشتعال است و می تواند در دمای نسبتاً پایین مشتعل شود. این ماده قابل احتراق است و هنگامی که تحت فشار قرار می گیرد، خطر انفجار را حتی در غلظت های پایین بین 5 تا 15 درصد نیز دارد. مشابه رادون، متان نیز می تواند مهاجرت کرده و در زیر زمین انباشته شود. تهویه و آزمایش مناسب برای هر کارگر و مناطقی که ممکن است متان وجود داشته باشد و/یا انباشته شود بسیار مهم است.

خطرات قرار گرفتن در معرض مسمومیت با گاز متان

قرار گرفتن در معرض متان، به ویژه هنگامی که در غلظت های بالا تجربه شود، می تواند منجر به مسمومیت با متان شود. در حالی که نسبتاً غیر سمی در نظر گرفته می شود، تهدید اصلی آن این است که به عنوان یک خفه کننده عمل می کند، مشابه تهدید ناشی از قرار گرفتن در معرض مونوکسید کربن. هنگامی که استنشاق می شود، هوای محیط را جابجا می کند و در نتیجه بدن را از اکسیژن مورد نیاز برای تنفس محروم می کند. در حالی که غلظت های پایین به طور کلی مضر نیستند، غلظت های بالاتر منجر به دسترسی کمتر اکسیژن می شود و طیف وسیعی از علائم ممکن است تجربه شود، از جمله:

• تنفس سریع و پی در پی
• افزایش ضربان قلب
• کلافگی و سرگیجه
• کاهش دید به خصوص در نور کم
• رضایت
• کاهش هوشیاری
• از دست دادن حافظه
• ضعف
• خستگی
• پاسخ های احساسی
• تهوع و استفراغ
• غش و سقوط
• تشنج
• کما
• مرگ

با افزایش غلظت متان و طولانی شدن دوره قرار گرفتن در معرض، علائم شدیدتر می شوند. قرار گرفتن در معرض خفیف در طی یک دوره چند روزه یا چند هفته ای اغلب می تواند علائم فیزیکی نسبتا کمی را نشان دهد، اما هنوز هم تأثیر چشمگیری بر سلامت روان کلی دارد. اثرات طولانی مدت می تواند شامل مشکلات پایدار قلبی عروقی، تنفسی و عصبی باشد. افرادی که در معرض خطر قرار گرفته اند نیز در معرض افزایش خطر ابتلا به از دست دادن حافظه، افسردگی، صرع، کلاستروفوبیا و مشکلات قلبی هستند.

علائم همچنین با افزایش فعالیت بدنی (به دلیل افزایش نیاز به اکسیژن بدن در طول فعالیت بدنی) سریعتر شروع و تشدید می شوند. محرومیت طولانی مدت از اکسیژن که می تواند با مسمومیت با گاز متان رخ دهد نیز می تواند باعث آسیب دائمی به مغز و قلب شود.

جدا از اثرات شدیدی که هنگام قرار گرفتن در معرض گاز متان باعث جابجایی اکسیژن می شود، متان خطرات کمی برای سلامتی برای کسانی که با آن مواجه می شوند ایجاد می کند. این ماده تحریک کننده نیست، اگرچه هنگامی که به صورت گاز مایع است، تماس مستقیم می تواند باعث سرمازدگی و مرگ بافت پوست در معرض آن شود. این یک سرطان زا شناخته شده نیست.

واکنش به مسمومیت و قرار گرفتن در معرض گاز متان

ارائه پاسخ‌های اولیه پزشکی برای کسانی که از قرار گرفتن در معرض متان یا مسمومیت رنج می‌برند، می‌تواند فوق‌العاده دشوار باشد، به‌ویژه اگر غش کرده باشند و از بین رفته باشند. بهترین پاسخ این است که آنها را از منطقه ای که می توانند هوای تازه دریافت کنند، خارج کنید، اما این کار نباید با به خطر انداختن دیگران در معرض قرار گرفتن انجام شود. هر فردی که برای بازیابی کارگران آسیب دیده اعزام می شود باید از تجهیزات حفاظتی مناسب، از جمله یک دستگاه تنفسی مستقل و تجهیزات حفاظت فردی مقاوم در برابر آتش استفاده کند.

هنگامی که فرد به طور ایمن به منطقه ای بدون متان منتقل شد، ممکن است دوباره احیا شود. روش‌های این امر می‌تواند شامل اکسیژن مکانیکی، دفیبریلاسیون خارجی خودکار، یا احیای قلبی-ریوی باشد. افرادی که مواجهه یا مسمومیت شدید را تجربه کرده‌اند ممکن است نیاز داشته باشند تا زمانی که میزان صدمات کامل مشخص شود و یک برنامه درمانی تهیه شود، در بیمارستان یا تحت مراقبت پزشک بمانند.

هنگامی که قرار گرفتن در معرض پوست یا چشم اتفاق افتاد، شستن کامل با آب گرم و مراجعه فوری به پزشک ضروری است. در مواردی که سرمازدگی ایجاد شده است از آب داغ استفاده نکنید.

اقدامات ایمن هنگام کار با متان

هنگام کار با متان، بسیار مهم است که تمام دستورالعمل های حمل و نگهداری ایمن برای اطمینان از ایمنی کارگران رعایت شود. اول از همه، تمام خطرات اشتعال و انفجار باید از مجاورت آن حذف شود و سیگار کشیدن در منطقه ممنوع شود.

هنگامی که متان ممکن است در یک فضای محدود وجود داشته باشد، سطوح باید قبل از ورود آزمایش شوند و به طور دوره ای در طول مدت کار مجددا ارزیابی شوند تا اطمینان حاصل شود که سطح اکسیژن مناسب حفظ می شود. هنگامی که متان در یک سیلندر ذخیره می شود، محافظت از آنها در برابر آسیب و نگه داشتن آنها در وضعیت عمودی بسیار مهم است. هنگامی که متان در انبار نگهداری می شود، باید در مکانی قرار گیرد که خنک، دارای تهویه مناسب و دور از نور مستقیم خورشید و سایر منابع اشتعال باشد. اگر خطر نشت متان ممکن است در هر زمانی در یک تاسیسات خاص مانند یک پالایشگاه نفت ظاهر شود، مانیتورهای نصب شده مداوم ممکن است بهترین روش برای تشخیص زودهنگام نشت باشد.

اگر مشکوک به نشت متان است، بسیار مهم است که فوراً منطقه را تخلیه کرده و آن را ایزوله کنید تا کسی بدون اطلاع از خطرات احتمالی وارد آن نشود. هنگامی که نشتی تعمیر شد، متان باید به سرعت از طریق تهویه یا با کوبیدن آن با یک غبار ریز تخلیه شود.

علیرغم ماهیت نسبی غیر سمی آن، متان برای افرادی که ممکن است به عنوان بخشی از کار روزانه خود با آن تماس داشته باشند، خطرات سلامتی قابل توجهی دارد. همچنین، امروزه بسیاری از شرکت‌ها با ارائه دستگاه‌های پوشیدنی تشخیص متان، از کارکنان خود محافظت می‌کنند. در صورتی که فردی در معرض متان قرار گیرد، یک دستگاه پوشیدنی می تواند به فرد هشدار دهد که خود را خارج کند تا از مسمومیت با گاز متان جلوگیری شود.

علاوه بر خطر اشتعال پذیری و احتراق بالای آن، به عنوان خفه کننده نیز عمل می کند. قرار گرفتن در معرض و علائم بسته به غلظت آن و مدت زمان قرار گرفتن در معرض می تواند از خفیف تا شدید و حاد تا طولانی مدت متغیر باشد. در غلظت های بالا برای مدت طولانی، مسمومیت با گاز متان می تواند کشنده باشد. اقدامات مناسب و ایمنی، از جمله آزمایش های گسترده، در به حداقل رساندن خطر مواجهه کارگران بسیار مهم است.